Wat als je er niet alleen voor stond?

Na een zware sessie doe ik altijd hetzelfde.
Ik rijd naar huis. En ergens onderweg beginnen de vragen.

Had ik eerder moeten vertragen?
Had ik die stilte moeten laten of er iets mee moeten doen?
Was ik te dicht bij iets gekomen of net niet dichtbij genoeg?

Het zijn geen tekenen van twijfel aan mezelf.
Het zijn tekenen dat ik iets heb meegenomen wat ik nog niet volledig kon plaatsen in de sessie zelf.

Wat ik door de jaren heen leerde: dat nabespreken in je hoofd kost energie. Veel energie. Niet omdat je te veel nadenkt, maar omdat je brein iets probeert te ordenen waarvoor je op dat moment nog geen kader had.

Een kader maakt dat nabespreken niet overbodig.
Maar het maakt het een stuk korter.

Welke vraag stel jij jezelf na een sessie die blijft hangen?
Ik ben benieuwd.

Ze zat al twintig minuten te praten toen ik het voelde.

Niet iets wat ze zei. Iets wat ze deed.

Ze lachte net iets te snel na elke zin die ergens op leek te landen. Alsof ze de stilte wilde opvullen voor ik erin kon stappen. Haar verhaal was volledig, gedetailleerd, chronologisch en toch had ik het gevoel dat ik steeds verder van haar weg zat in plaats van dichter bij.

Ik stelde een vraag. Ze beantwoordde hem netjes.

Ik stelde er nog een. Ze glimlachte en gaf opnieuw een antwoord dat klopte maar niets opende.

En terwijl ze praatte, zat er in mij iets wat zei: hier is iets. Maar ik weet nog niet wat.

Dat gevoel kennen veel therapeuten.

Het is geen twijfel aan jezelf. Het is geen slechte sessie. Het is een signaal.

Je systeem registreert iets wat je nog geen taal voor hebt.

Een tempo dat net iets te hoog ligt. Een woordkeuze die gevoel op afstand houdt. Een glimlach die te snel komt na iets wat eigenlijk pijn had mogen doen.

In het DMM van Crittenden noemen we dit de A-stijl: het systeem dat vroeg leerde dat nabijheid onveilig is en dat feiten veiliger zijn dan gevoel. Dat controle betrouwbaarder is dan contact.

Niet als diagnose. Maar als logica.

En zodra je die logica begint te zien, verandert er iets in hoe je luistert.

Je gaat niet meer zoeken naar wat iemand zegt.

Je begint te kijken naar hoe iemand contact maakt of precies niet.

Herken jij dat moment in een sessie?

Dat gevoel van: hier speelt iets, maar ik heb er nog geen woorden voor?

Vertel het ons in de reacties. We zijn benieuwd hoe dat er bij jou uitziet.

Je sessie is voorbij, je cliënt is weg. En jij blijft zitten met de vraag: wat speelde er nu eigenlijk?
Niet omdat je het verkeerd hebt gedaan. Maar omdat gedrag in de sessie zelden vanzelf zijn betekenis prijsgeeft. Een cliënt die veel verklaart, die plots afzegt, die nabijheid zoekt en tegelijk afweert... dat is geen toeval. Dat is een strategie. En als je die strategie leert lezen terwijl het gesprek loopt, verandert hoe je werkt.

Wij zijn Sara en Charline van De Praktijk. In vijf online masterclasses leren we psychologen en therapeuten om beschermstijlen te herkennen en er concreet op af te stemmen: in taal, tempo en timing.

Vanuit het Dynamisch Maturatie Model van Crittenden, evidence-based en direct toepasbaar in de sessie.

Vijf avonden, online, vanaf 21 mei 2026. Vanaf 39 euro excl. btw per masterclass, of de volledige reeks voor 149 euro excl. btw.

Schrijf je in via de link.

Een cliënt die enkel feiten vertelt. Geen gevoel. Geen contact.

Je stelt vragen. Ze beantwoordt ze netjes. Maar je voelt: er is hier geen verbinding.

Dat is geen onwil.

Dat is een beschermroute die ooit slim was.

In het DMM noemen we dit de A-route: het systeem dat geleerd heeft dat gevoel gevaarlijk is, en feiten veiliger.

Hij gaf antwoord op elke vraag.
Netjes. Volledig. Soms zelfs met een grapje erbij.
Maar na een halfuur merkte ik het: ik wist veel meer over zijn situatie dan over hemzelf.
Dat is een verschil dat ik lang niet zo scherp zag.

Situatie kennen gaat over feiten, context, chronologie.
Iemand kennen gaat over wat het met hem doet. Wat hij ermee doet. Hoe hij het draagt.

En dat tweede stuk was er niet.
Niet omdat hij het verborg. Maar omdat hij het zelf misschien ook niet meer zo goed hoorde.

In het DMM van Crittenden noemen we dit de A-stijl: een systeem dat vroeg leerde dat gevoel minder betrouwbaar is dan logica. Dat je veiliger bent als je alles ordent, begrijpt en controleert voor een ander het ziet.

En als therapeut ga je er vanzelf in mee.
Je stelt meer vragen over de situatie. Je praat over wat er was. En pas na de sessie merk je: we hebben vandaag niets geraakt.

Herken jij dat?

Die sessies waarbij je achteraf denkt: ik weet veel, maar ik was nergens echt dichtbij.

Laat het ons weten in de reacties.

Haar moeder belde haar elke dag.
Soms twee keer.
Ze nam altijd op.
Ze vertelde me dit alsof het normaal was. Met een glimlach, zelfs. "Ze heeft het gewoon nodig. Ze is altijd zo geweest."
Ik vroeg haar hoe dat voor haar was.
Ze dacht even na. "Gewoon. Zo is het altijd gegaan."

Dat woordje 'gewoon' bleef in de lucht hangen.
Want er was niets gewoons aan wat ze beschreef.

Een vrouw van 38 die haar agenda aanpast aan de belbehoefte van haar moeder. Die niet op vakantie gaat zonder vooraf een schema te maken voor wie haar moeder kan bellen als zij niet bereikbaar is. Die zichzelf wegcijfert zonder het zo te noemen, omdat ze het nooit anders heeft gekend.

Wat zij beschreef, was geen liefde in de gewone zin van het woord.
Het was een hechtingssysteem dat nog altijd draait op de instellingen van haar kindertijd.

In het DMM van Crittenden noemen we dit geen gebrek aan grenzen, geen codependentie, geen persoonlijkheidsprobleem.
We noemen het een strategie.

Haar moeder leerde vroeg dat nabijheid niet vanzelfsprekend was. Dat je er actief voor moest zorgen. Dat je mensen bij je moest houden door onmisbaar te zijn, door aanwezig te zijn, door net genoeg nood te tonen.

En haar dochter - mijn cliënte - leerde dat beschikbaar zijn de manier was om van iemand te houden. Dat zorg geven gelijkstond aan goed zijn. Dat haar eigen behoeften konden wachten, want die van haar moeder konden niet.

Twee mensen. Twee strategieën. Allebei geleerd in een context waar dit ooit de enige manier was om het contact te bewaren.
Geen van beiden koos daarvoor. Ze werden zo gevormd.

Moederdag is voor veel van onze cliënten geen feestdag.
Het is een dag waarop al die vroege lessen over nabijheid, over beschikbaar zijn, over hoeveel ruimte je mag innemen extra luid worden.

Als therapeut of psycholoog is de vraag dan niet: hoe was de relatie met je moeder?

Maar: welke strategie leerde jij in die eerste relatie? En draait die strategie vandaag nog altijd op de achtergrond: in hoe jij contact maakt, hoe jij zorg geeft, hoe jij je eigen grenzen bewaakt?

Want hechtingsfiguren vormen ons niet door wat ze zegden.
Maar door wat we van hen leerden over wat veilig is. En wat niet.

Er zijn vragen die therapeuten en psychologen mij blijven stellen.

Niet over grote theorie. Maar over wat er eigenlijk in de sessie zelf speelt.

Hoe herken ik dit terwijl het gesprek bezig is?

Wat doe ik als een cliënt mij blijft testen?

Hoe houd ik mezelf overeind als het contact zwaar wordt?

De komende weken geven we vijf online masterclasses over precies dat.

Niet als vervanger van diepe opleiding maar wel als een avond waarop je één concreet thema dichter bij je klinisch kijken brengt.

Meer info volgt. Volg ons zodat je niets mist.

Je ziet het pas achteraf.

In de sessie heb je het gevoel dat je achter de feiten aanloopt. Na de sessie valt het op zijn plek.

Maar wat als je het al tijdens het gesprek kon zien?

Daar gaan we het de komende weken over hebben.

Hechting leren lezen terwijl het zich afspeelt: niet als theorie, maar als iets wat je live kunt waarnemen.

Sla dit op als geheugensteuntje.

Ze stuurde me een berichtje de dag na onze sessie.
"Ik heb nagedacht over wat je zei. Maar ik weet eigenlijk niet meer wat je precies bedoelde."

Ik las het twee keer.
Want ik wist nog heel goed wat ik had gezegd. En ik wist ook dat het was aangekomen: ik had het gezien in hoe ze even heel stil werd, hoe haar blik veranderde.
Maar ergens tussen het moment van landing en de dag erna was het weer weg.

Dat is iets wat ik vaker zie bij cliënten die hoog op in de A-strategie zitten. Ze keren terug naar wat veilig is: begrijpen via het hoofd, ordenen via taal, controleren via analyse. Wat het lichaam even voelde, schuift het systeem weer opzij.

Niet omdat ze niet willen. Maar omdat nabijheid - ook de nabijheid van een eigen inzicht - iets vraagt wat hun systeem nog niet volledig vertrouwt.

Als therapeut is de vraag dan niet: hoe herhaal ik wat ik zei?
Maar: hoe maak ik het veilig genoeg dat het mag blijven?

Dat soort vragen houden ons bezig. In de praktijk, in supervisie, in hoe we onze masterclasses hebben opgebouwd.

Meer daarover volgt deze week.

We starten vandaag een nieuwe blogreeks.

Zes delen. Twee weken per twee weken.

Eén centraal thema: het Dynamisch Maturatie Model van Crittenden en waarom het in volwassen trajecten zo'n ander kader biedt dan de klassieke hechtingstaal die de meesten van ons geleerd hebben.

De eerste blog staat nu online. We beginnen met de vraag die eigenlijk onder alles zit: waarom maakt het woord 'strategie' zo'n klinisch verschil? En wat verandert er als je gedrag niet meer leest als kenmerk, maar als oplossing voor iets?

Daarna gaan we de komende maanden dieper: op het dynamisch levensloopperspectief, op gevaar als organiserend principe, op hoe het systeem informatie filtert onder spanning, en op waarom de therapierelatie soms precies hetzelfde gevaar activeert als de relaties erbuiten.

Vijf elementen. Vijf blogs. Met telkens een vertaling naar wat je concreet ziet en hoort in je sessies.

De link naar deel 1 staat in bio.