Kwakzalverij herken je niet aan de warmte. Je herkent het aan wat eronder ontbreekt.

Een cliënte vertelt je dat ze eerst bij iemand anders is geweest. Een holistisch coach. Die had gezegd dat haar uitputting kwam door geblokkeerde energie, en dat een reeks sessies met ademwerk en het juiste voedingsschema haar weer in balans zou brengen. Ze is er maanden gebleven. Nu zit ze bij jou, nog altijd moe, en met het gevoel dat zij degene is die iets verkeerd doet.

Er gebeurt op dat moment iets in jou. Een lichte irritatie. Bij het woord holistisch trekt er iets samen. Je hebt gezien wat het allemaal kan dekken: grote beloftes, weinig grond, een taal die warm klinkt maar nergens op rust.

En toch, als je eerlijk bent, kijk je zelf ook naar het geheel. Je let op het lichaam van je cliënt, op de slaap, op de arousal in de kamer. Je hoort de betekenis achter de klacht, de schaamte, de rol die iemand speelt in zijn gezin. Je weet dat een symptoom zelden op zichzelf staat. Dat is, in de kern, een holistische blik. Alleen zou je hem waarschijnlijk nooit zo noemen.

Daar zit het echte probleem. Niet dat holistisch werken onzin is, maar dat het woord gekaapt is. En daardoor gooien geschoolde hulpverleners soms iets weg wat ze eigenlijk nodig hebben.

Het verschil zit niet in de warmte

Wat kwakzalverij tot kwakzalverij maakt, is niet de warmte. Ook niet de goede bedoeling, of het geloof van de begeleider dat hij helpt. Veel mensen die ongeschoold aan de slag gaan, menen het oprecht. Ze zijn beschikbaar, meegaand, mild. Voor een cliënt voelt dat in het begin vaak aangenaam.

Het verschil zit onder de oppervlakte. In het kader. Of beter: in het ontbreken ervan.

Iemand die zich zonder opleiding holistisch coach noemt, kijkt breed maar zonder houvast. Er is geen model dat ordent wat hij ziet, geen manier om onderscheid te maken tussen wat bij begeleiding hoort en wat behandeling vraagt, geen grens die aangeeft wanneer doorverwijzen de enige juiste stap is. Claims worden gedaan zonder onderbouwing. Een vermoeidheidsklacht wordt een spirituele blokkade, een paniekaanval een teken dat er energie vastzit. Wat ontbreekt, is niet betrokkenheid. Wat ontbreekt, is scholing.

In onze eigen opleiding noemen we dat pseudoveiligheid: warmte zonder structuur. Een begeleider die nabij is maar geen stevig kader biedt. Dat lijkt eerst veilig, zeker voor mensen die gevoelig zijn voor afstemming en afwijzing. Maar veiligheid is niet alleen warmte. Veiligheid is ook voorspelbaarheid: weten waar je aan toe bent, waar de grens ligt, wie waarvoor verantwoordelijk is. Warmte zonder helderheid mist draagkracht.

Een kader met een geschiedenis

Holistisch kijken vertrekt, als het klopt, niet vanuit een gevoel maar vanuit een onderbouwd model. Dat model bestaat, en het heeft een naam en een geschiedenis.

Tot in de jaren zeventig was de geneeskunde vooral biomedisch: ziekte was een defect in het lichaam, dat je herstelde zoals je een machine repareert. In 1977 zette de arts George Engel daar iets tegenover. Hij stelde dat gezondheid nooit volledig te begrijpen is zonder aandacht voor het samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren. Het bio-psycho-sociaal model was geboren, en het werd een mijlpaal in het denken over gezondheid.

Later kwam daar bij sommige benaderingen een vierde laag bij: betekenis en zingeving. Niet als religie, maar als de vraag wat iemands leven richting geeft en wat maakt dat hij ondanks tegenslag toch volhoudt.

Dat is de academische ruggengraat van holistisch werken. Kijken naar de mens als een geheel waarin lichaam, geest, relaties en betekenis voortdurend op elkaar inwerken. Een verstoring op één domein raakt de andere. Stress leidt tot spierspanning, tot irritatie in relaties, tot verlies van zin. Ze lijken los te staan, maar hebben vaak één gemeenschappelijke oorsprong.

Wie holistisch werkt vanuit dit kader, doet dus precies het tegenovergestelde van vaag. Hij kijkt breed én gestructureerd. Het model is geen slogan, maar een kompas dat helpt om bij elke hulpvraag na te gaan wat speelt op elk niveau, zonder één aspect te overschatten of te verwaarlozen.

Waar het model ophoudt, begint de bril van het DMM

Het bio-psycho-sociaal model vertelt je waar je moet kijken. Het vertelt je niet hoe je leest wat je ziet, zeker niet op het relationele niveau. En net daar lopen complexe casussen meestal vast.

Daarvoor gebruiken we een specifiekere bril: het Dynamisch Maturatie Model van Patricia Crittenden. Het DMM kijkt naar hechting, maar niet als een etiket dat je iemand opplakt (veilig of onveilig gehecht) en zeker niet als een stoornis. Het kijkt naar hechting als strategie. Naar de manier waarop iemand informatie verwerkt, welke signalen hij serieus neemt en welke hij wegfiltert, hoe hij denken en voelen combineert om zichzelf te beschermen in relatie.

Gedrag dat verwarrend of tegenstrijdig lijkt, wordt dan leesbaar. De cliënt die veel begrijpt maar niet verandert. Die nabijheid zoekt en tegelijk afweert. Die plots afhaakt.

Je stopt met vragen wat er mis is met deze mens, en begint te vragen wat dit gedrag probeert te regelen. Dat is geen zachtere vraag. Het is een preciezere.

Zo hoort het samen. Het bio-psycho-sociaal model geeft je de breedte, de bril van het DMM geeft je de diepte op de plek waar het relationeel op scherp komt. Het geheel zien én scherp kunnen lezen wat je ziet. Dat is holistisch werken zonder in vaagheid te verdwijnen.

Wat dit betekent in je praktijk

Concreet betekent het dat je bij een vastgelopen casus niet kiest tussen breed of diep, maar allebei doet. Je gaat na wat het alarm aanzet en wat het in stand houdt: op het niveau van lichaam en arousal, van betekenis en schaamte, van relaties en rollen, en van wat iemand ooit leerde onder vroegere dreiging. En je leest de terugkerende patronen niet als karaktertrekken, maar als beschermstrategieën met een functie.

Het betekent ook dat je je grenzen kent. Dat je weet wat binnen jouw kader valt en wat gespecialiseerde behandeling vraagt. Dat doorverwijzen geen zwakte is maar professionaliteit. Precies dat onderscheid maakt het verschil tussen een geschoolde blik op het geheel en iemand die breed praat zonder te weten waar hij staat.

Holistisch is geen vies woord. Het is een blik die klopt, zolang er een kader onder ligt dat haar draagt.

Het verschil met kwakzalverij zit niet in hoe warm of hoe overtuigd iemand is. Het zit in de scholing, het model en de grenzen die eronder staan.

Wil je die manier van kijken scherper onder de knie krijgen, dan gaan we er dieper op in tijdens ons gratis webinar over het DMM in de praktijk. Geen theorie om de theorie, maar een bril die je de dag erna al anders naar een complexe casus laat kijken.