(Dit is deel 4 van een zesdelige reeks over de vijf elementen van het DMM van Crittenden. Deel 1 vind je hier, deel 2 hier, deel 3 hier. De volgende blog verschijnt op 26 juni.)
Hechting als zelfbeschermende strategie is het derde element van het DMM van Crittenden. Het verschuift hoe je gedrag in therapie leest: niet als probleem, maar als oplossing die het systeem ooit nodig had.
Ze komt elke week. Ze mist geen sessie. Ze is betrokken, ze werkt mee, ze brengt dingen aan die duidelijk maken dat ze ook tussen de gesprekken nadenkt. En toch zit je al maanden op dezelfde plek.
Niet omdat ze niet wil. Niet omdat je niet goed genoeg bent. Maar omdat er iets in het patroon zit dat sterker is dan de intentie om te veranderen. Iets dat telkens terugkeert, op dezelfde manier, bij dezelfde triggers.
Op zulke momenten is de meest nuttige vraag niet: waarom verandert dit niet? De meest nuttige vraag is: wat probeert dit te regelen?
Dat is de kern van het derde element van het DMM: hechting als zelfbeschermende strategie.
Wat probeert dit gedrag te regelen?
Van beschrijving naar functie
In klassieke hechtingstaal beschrijf je gedrag. Iemand is vermijdend, ambivalent, gedesorganiseerd. Die beschrijvingen kloppen vaak wel: ze vangen iets van wat je ziet. Maar ze geven je weinig richting voor wat je daarna doet.
Het DMM verschuift de vraag. Niet: hoe ziet het gedrag eruit? Maar: wat doet het gedrag? Wat probeert het te organiseren, te voorkomen, te bewaren?
Zodra je die vraag stelt, verander je van observator in onderzoeker. En het gedrag dat je daarvoor uitputtend of verwarrend vond, wordt leesbaar.
Drie dingen organiseert zelfbescherming altijd: nabijheid, informatie en voorspelbaarheid. Niet als bewuste keuze, maar als systeem dat werkt op basis van wat eerder geleerd werd over hoe relaties werken en wat gevaar voorspelt.
Nabijheid reguleren
Sommige systemen zoeken nabijheid als bescherming. Ze komen dichterbij als er spanning is. Ze vragen meer contact, meer bevestiging, meer aanwezigheid, niet uit gebrek aan autonomie, maar omdat nabijheid ooit de route was naar veiligheid.
Andere systemen creëren afstand om veilig te blijven. Ze trekken zich terug als iets te dichtbij komt, ze houden het gesprek op een werkbaar maar oppervlakkig niveau, ze regelen het zelf voor ze een ander laten helpen.
En er zijn systemen die wisselen, omdat nabijheid zelf riskant is, of omdat bescherming onvoorspelbaar was. Nu dichterbij, dan ineens verder. Dat wisselende patroon is niet grilligheid. Het is het systeem dat probeert te navigeren in een context waarin geen van beide opties veilig genoeg is.
Neem Sofie, 36 jaar, lerares. Ze zoekt hulp voor relatieproblemen. Ze beschrijft een patroon dat ze zelf ook herkent: ze gaat snel en intensief de verbinding aan, en trekt zich dan net zo snel terug als het echt wordt. Partners begrijpen het niet. Zij begrijpt het zelf ook niet helemaal.
In de sessies zie je hetzelfde. Ze is warm, aanwezig, open. Zodra jij iets teruggeeft dat echt raakt, verschuift er iets. Ze maakt een grapje, ze gaat naar een ander onderwerp, ze kijkt weg en zegt dat het wel meevalt.
Nabijheid zoekt ze. Nabijheid maakt haar ook bang. Dat is geen tegenspraak: het is een systeem dat nooit heeft kunnen leren dat nabijheid veilig blijft als je je echt laat zien.
Strategieën zijn geen problemen die je weghaalt. Het zijn oplossingen die het systeem ooit nodig had.
Informatie filteren
Onder gevaar is niet alle informatie even toelaatbaar. Het systeem kiest, niet bewust maar functioneel, welke informatie beschikbaar mag zijn en welke te riskant is.
Je ziet het heel concreet in sessies. De cliënt die feiten en tijdlijnen perfect kan vertellen maar nauwelijks toegang heeft tot wat het hem gedaan heeft. De chronologie klopt tot op de minuut, maar als je vraagt hoe het voelde, is er weinig. Of het antwoord komt snel en klinkt correct maar blijft aan de oppervlakte.
En de cliënt die overspoeld raakt zodra de spanning stijgt, waarbij emotie de overhand neemt en de cognitieve samenhang onder druk komt. Ze weet niet meer wat ze eigenlijk wilde zeggen. De tijdlijn valt weg. Ze raakt kwijt wat er precies gebeurde en wanneer.
Geen van beide is onwil. Het is een veiligheidskeuze van het systeem: welk kanaal kan gebruikt worden zonder het gevaar te vergroten?
Voorspelbaarheid bewaren
In een wereld die onvoorspelbaar was, wordt voorspelbaarheid een doel op zich. Systemen ontwikkelen manieren om de wereld beheersbaar te houden, en dus het gevaar klein.
Sommige cliënten doen dat via controle en structuur. Ze bereiden gesprekken voor. Ze formuleren precies. Ze houden het kader in de gaten, ook jouw kader. Ze weten wanneer de sessie eindigt voor jij het zegt.
Andere cliënten doen het via urgentie en intensiteit. Als het gevoel groot genoeg is, als de nood duidelijk genoeg is, dan komt er bescherming. Dat is de logica die ooit werkte. En die logica speelt nog steeds mee, ook in jouw sessies.
Gedrag lezen als oplossing in plaats van als probleem.
De zin die je houding bewaakt
Er is één zin die in dit element telkens opnieuw bruikbaar is, niet als techniek, maar als herinnering aan de houding die je nodig hebt:
Veel gedrag dat vandaag problemen geeft, was ooit een optimale beschermingskeuze.
Dat voorkomt beschaming. Het maakt samenwerking mogelijk. En het geeft je een ingang die niet via inzicht gaat, maar via erkenning: dit heeft gewerkt om je veilig te houden. Tegelijk kost het je nu iets. Zullen we samen kijken wat er nog mogelijk is, zonder je bescherming onderuit te trekken?
Dat is geen passieve houding. Het is een preciezere houding, een die gedrag leest als oplossing voor iets, en van daaruit vraagt wat die oplossing vandaag nog oplevert en wat ze kost.
Hoe verder?
Heb je de vorige blogs in deze reeks nog niet gelezen? Start bij deel 1 voor het overzicht van alle vijf elementen.
De volgende blog verschijnt op 26 juni. Dan gaan we dieper in op het vierde element: hoe het systeem onder spanning kiest tussen denken, voelen of afsluiten, en wat dat van jou vraagt in taal en tempo.
Wil je je nog inschrijven voor onze masterclasses? Dit kan hier
Sara & Charline | De Praktijk