(Dit is deel 2 van een zesdelige reeks over de vijf elementen van het DMM van Crittenden. Deel 1 vind je hier. De volgende blog verschijnt op 29 mei.)
Ze zit tegenover je. Veertig jaar. Stabiele job. Helder denken. Ze kan haar eigen patronen benoemen, ze herkent wat je benoemt, ze stemt in met je inzichten. En toch verandert er in het traject niets wezenlijks.
Je bent niet de eerste therapeut die dit bij haar ziet. Eerder ook al geen beweging.
Als je dan terugdenkt aan hoe ze haar kindertijd beschrijft: weinig drama, “gewone jeugd”, “het kon erger”, dan voel je dat je daarmee ook niet verder geraakt.
Wat hier speelt, is iets wat het eerste element van het DMM precies beschrijft: het dynamisch levensloopperspectief. En het is tegelijk het element dat het hardnekkigste misverstand in hechtingswerk ontkracht.
Het misverstand dat hechting vastligt
Veel van wat we in onze opleiding leerden over hechting, is gestoeld op onderzoek bij jonge kinderen. De Vreemde Situatie van Ainsworth. Vroege hechtingsfiguren. De eerste levensjaren als bepalend fundament.
Dat heeft waarde. Maar het heeft ook een beperking die in volwassen trajecten snel voelbaar wordt: het suggereert dat je een cliënt kunt begrijpen als je maar weet hoe het vroeger was. En dat verandering dan eigenlijk een kwestie is van die vroege ervaring herkennen, herkaderen, verwerken.
Strategieën zijn niet vastgelegd. Ze ontwikkelen doorheen de levensloop.
In de praktijk werkt dat zelden zo rechtlijnig.
Het DMM vertrekt van een ander uitgangspunt: strategieën zijn niet vastgelegd. Ze ontwikkelen zich door de levensloop. Ze worden verfijnder, subtieler, complexer en mensen combineren ze naarmate ze meer middelen hebben om in de wereld te navigeren.
Wat volwassen zelfbescherming anders maakt
Een kind van drie heeft weinig keuze. Het kan gillen, zich vastklampen, bevriezen, of zich terugtrekken. De middelen zijn beperkt. De bescherming is herkenbaar.
Een volwassene heeft taal. Schaamte. Status. Analyse. Humor. Conflictvermijding. De kunst van correct zijn. De vaardigheid om een gesprek net iets anders te sturen zonder dat je het als sturen herkent.
Daardoor kan iemand in jouw sessies heel redelijk, zelfreflectief en samenwerkend overkomen en tegelijk zwaar georganiseerd zijn rondom bescherming. De zelfbescherming is er niet minder om. Ze is alleen veel moeilijker te herkennen, omdat ze de vorm aangenomen heeft van competente volwassenheid.
Neem Lena, 43 jaar, psychotherapeut van opleiding. Ze meldt zich aan met aanhoudende vermoeidheid en het gevoel dat ze in haar relaties altijd degene is die bijhoudt, regelt, opvangt. Ze analyseert haar eigen gedrag met grote precisie. Ze kent het concept van ongezonde zorgpatronen. Ze weet dat het iets met haar jeugd te maken heeft.
In de sessies is ze aangenaam, meewerkend, goed geformuleerd. Ze brengt inzichten aan die kloppen. En toch, na maanden, zit je nog steeds op het niveau van begrijpen. Er is weinig verandering in hoe ze zich gedraagt buiten de sessies.
Wat er gebeurt: de analyse zelf is een strategie geworden. Begrijpen heeft de functie overgenomen van handelen. En die strategie is verfijnd genoeg om er lang niet achter te kijken.
Dynamisch betekent niet: alles kan veranderen als je maar wil
Dit is een nuance die ertoe doet, ook in hoe je het traject opbouwt.
Dynamisch levensloopperspectief klinkt hoopvol en dat is het ook, in zekere zin. Strategieën kunnen verschuiven. Mensen zijn niet vastgepind op wie ze op twee jaar waren.
Maar dynamisch betekent niet dat verandering een kwestie van motivatie of inzicht is. Het betekent iets preciezer: verandering wordt mogelijk wanneer veiligheid groot genoeg wordt en wanneer iemand opnieuw toegang krijgt tot meer informatiekanalen en meer gedragsopties.
Die twee voorwaarden zijn klinisch bruikbaar.
Veiligheid groot genoeg: niet alleen veiligheid buiten de therapie, maar veiligheid in de therapierelatie zelf. Wat maakt nabijheid in jouw sessies haalbaar? Wat maakt het duur? Dat zijn niet-triviale vragen die steeds opnieuw gesteld mogen worden, ook na maanden samenwerken.
Toegang tot meer opties: dat is niet hetzelfde als meer inzicht geven. Het gaat over tempo, contact, taal. Over voorwaarden scheppen zodat het systeem niet meteen terug hoeft naar zijn meest ingesleten bescherming. Over oefenen zonder dat de dreiging te groot wordt.
Tempo, contact en taal zijn in dit kader geen bijzaken. Ze zijn voorwaarden.
Wat je dan zoekt in de sessie
Als je het dynamisch levensloopperspectief meeneemt in je klinische kijken, verschuift je vraag. Je gaat niet langer op zoek naar “het oorspronkelijke hechtingspatroon” als sleutel. Je zoekt naar wat de strategie nu doet, in dit gesprek, met jou.
Bij Lena zou dat kunnen zijn: wanneer wordt de analyse intensiever? Wanneer neemt het begrijpen het over van voelen? Wat triggert dat precies? Een vraag naar haar lichaam, een opmerking over haar partner, een moment waarop jij iets teruggeeft dat ze niet zelf bedacht?
En wat vraagt dat van jou? Niet sneller duiden. Misschien juist vertragen. Stilte laten. Een vraag stellen die ze niet meteen kan analyseren weg.
Strategieën hebben een geschiedenis maar ze leven in het nu. Dat is wat het dynamisch levensloopperspectief je in de sessie geeft: niet een verklaring voor vroeger, maar een kijkkader voor wat er nu gebeurt.
Hoe verder?
Op 21 mei organiseren we de eerste masterclass van een reeks van vijf: Gedrag lezen terwijl het zich afspeelt. Daarin gaan we precies hier dieper op in: hoe herken je een beschermstijl live, in het moment zelf, terwijl het gesprek nog bezig is? Meer informatie vind je hier.
Wil je alvast een stevige basis leggen in het DMM-kader? De Startersgids ‘Hechting als strategie’ geeft je een eerste concrete ingang: met herkenbare signalen, uitleg over het verschil tussen stijl en strategie, en verdiepende vragen die je meteen kunt gebruiken in gesprekken. Je vindt de gids hier.
De volgende blog verschijnt op 29 mei. Dan gaan we dieper in op het tweede element: gevaar als organiserend principe en waarom gevaar veel breder is dan je misschien denkt.
Sara & Charline – De Praktijk
